Raportowanie zrównoważonego rozwoju - jak skutecznie przygotować organizację do realizacji nowych obowiązków?

Komisja Europejska zintensyfikowała działania skoncentrowane na osiągnięciu założeń polityki europejskiego zielonego ładu. Ich efektem jest przyjęcie nowych instrumentów legislacyjnych, wśród których znalazła się dyrektywa w sprawie sprawozdawczości dotyczącej zrównoważonego rozwoju przedsiębiorstw (CSRD) rozszerzająca zakres raportowanych informacji oraz grupę objętych nimi podmiotów. Zarządy spółek, na których wymóg ujawniania danych niefinansowych dotychczas nie spoczywał, zostały postawione przed wyzwaniem uwzględniania czynników ESG (Environmental Social Governance) w swoich strategiach biznesowych i przygotowania struktury organizacyjnej do realizacji nowych obowiązków.

Zrównoważony rozwój - jak go zdefiniować i zmierzyć?

Zgodnie z definicją sformułowaną w Raporcie Światowej Komisji ds. Środowiska i Rozwoju z 1987 r. „Zrównoważony rozwój to taki rozwój, w którym potrzeby obecnego pokolenia mogą być zaspokojone bez umniejszania szans przyszłych pokoleń na ich zaspokojenie”.

Jest on możliwy do osiągnięcia dzięki „zarządzaniu” planetą opartemu na równowadze między trzema czynnikami postępu cywilizacyjnego: społecznym, gospodarczym i ekologicznym oraz realizacji globalnych celów zrównoważonego rozwoju przy współpracy rządów, sektora prywatnego i społeczności (dokument „Agenda 2030”, ONZ 2015).

Komisja Europejska szczególne oczekiwania w zakresie mierzenia i raportowania wpływu na realizację celów zrównoważonego rozwoju adresuje do podmiotów biznesowych za pomocą projektowanych i wdrażanych aktów prawnych. Są to m.in.:

• dyrektywa CSRD[1] nakładająca na firmy obowiązek raportowania zgodnie z Europejskimi Standardami Raportowania Zrównoważonego Rozwoju (ESRS)[2];
• Taksonomia UE [3];
• rozporządzenie SFDR [4].

Dwa pierwsze akty mają bezpośredni wpływ na obowiązki sprawozdawcze firm.

Na podstawie dyrektywy CSRD, która weszła w życie 5 stycznia 2023 roku przedsiębiorstwa zobowiązane są do regularnego ujawniania informacji na temat wpływu prowadzonej działalności na trzy obszary:

E (environmental) – środowisko;

S (social) – zagadnienia społeczne;

G (governance) – ład korporacyjny.

Zarządzanie czynnikami ESG stanowi kryterium zrównoważonego rozwoju przedsiębiorstw i ułatwia dostęp do finansowania. Banki, inwestorzy oraz ubezpieczyciele, którzy rozwijają usługi z zakresu zrównoważonego finansowania, uwzględniają czynniki ESG w procesach inwestycyjnych i dopiero po potwierdzeniu, że dana działalność spełnia wymogi zapisane w Taksonomii UE[5] (może zostać uznana za zrównoważoną środowiskowo), dokonują oceny, czy i na jakich warunkach zaangażują się w jej finansowanie. Do tych działań obliguje uczestników rynku finansowego ww. rozporządzenie SFDR, które nakłada na instytucje finansowe obowiązki w zakresie przejrzystości i ujawniania podejścia do zarządzania ryzykami dla zrównoważonego rozwoju w ramach prowadzonej działalności inwestycyjnej.

Przekłada się na to zwiększone zapotrzebowanie na informacje niefinansowe, które według badania przeprowadzonego w 2022 roku przez Giełdę Papierów Wartościowych, są poddawane ocenie w procesie decyzyjnym przez 84% inwestorów.

Zakres poszukiwanych przez polskich i zagranicznych inwestorów danych precyzują wyniki sondażu przeprowadzonego w 2022 r. przez PwC. Wskazują one, że większość z nich (ok. 68%) oczekuje od polskich spółek ujawniania informacji dot. takich obszarów jak: wpływ ryzyk i możliwości związanych ze zrównoważonym rozwojem na założenia przyjęte w sprawozdaniu finansowym spółki, koszty wypełnienia zobowiązań w zakresie zrównoważonego rozwoju, znaczenie czynników zrównoważonego rozwoju dla modelu biznesowego spółki czy oddziaływanie spółki na środowisko lub społeczeństwo.

Kogo i kiedy dotyczy raportowanie ESG?

Szacuje się, że po wejściu w życie dyrektywy CSRD liczba firm w Unii Europejskiej, których dotyczy wymóg raportowania danych ESG wzrośnie z około 12 tysięcy do około 50 tysięcy.

Należy się jednak spodziewać, że faktyczny zasięg oddziaływania dyrektywy będzie znacznie szerszy i obejmie podmioty z łańcucha wartości większych spółek, które w celu wywiązania się z wymogów raportowania będą żądać konkretnych danych z obszaru ESG od swoich dostawców, poddostawców i wykonawców. [6]

W efekcie duża część polskich przedsiębiorców nieobjętych bezpośrednio wymogami dyrektywy CSRD, ale znajdujących się w obszarze jej oddziaływania będzie musiała dostosować się do jej zasad. W wielu przypadkach zarządy podejmą decyzję o dobrowolnym rozpoczęciu raportowania tych kwestii, licząc na uzyskanie przewagi konkurencyjnej w trakcie negocjowania kontraktów, zdobywania nowych rynków czy ubiegania się o finansowanie „zielonych” inwestycji.

Harmonogram wdrażania dyrektywy CSRD

Nowe regulacje będą wprowadzane stopniowo, tak aby raportujący mieli szansę się przygotować i wdrożyć odpowiednie zmiany. Na początku będzie to dotyczyć spółek dotychczas objętych obowiązkiem raportowania niefinansowego. Następnie zakres podmiotów będzie się rozszerzał o duże przedsiębiorstwa niepubliczne oraz małe i średnie spółki giełdowe.

Jakie obowiązki nakłada na przedsiębiorstwa dyrektywa CSRD?

Poniżej przedstawiono zestawienie najważniejszych zmian wprowadzonych przez dyrektywę CSRD w zakresie raportowania zrównoważonej działalności firm.

1. Szerszy zakres ujawnianych informacji.
   - Opis modelu biznesowego, procedur należytej staranności, polityk stosowanych w odniesieniu do poszczególnych zagadnień zrównoważonego rozwoju oraz rezultatów ich stosowania,
   - kluczowe niefinansowe wskaźniki efektywności,
   - ujawnienia w zakresie ryzyk związanych z działalnością jednostki, mogących wywierać niekorzystny wpływ na zagadnienia ESG oraz sposobu zarządzania tymi ryzykami.
   
   
2. Digitalizacja.
   - Sprawozdania nt. zrównoważonego rozwoju oznakowane w formacie XBRL, co ułatwi analitykom odczyt i analizę danych nt. zrównoważonego rozwoju, porównanie ich z danymi innych przedsiębiorstw, śledzenie  trendów i wskaźników branżowych.
   
   
3. Wymóg audytu w odniesieniu do raportów zrównoważonego rozwoju.
   - Dane ujawnione w raportach będą podlegać obowiązkowi dającej ograniczoną pewność atestacji przez akredytowanych audytorów, a w przyszłości prawdopodobnie bardziej rygorystycznej atestacji dającej wystarczającą pewność,
   - weryfikacja przeprowadzona przez niezależną stronę trzecią umożliwi potwierdzenie jakości, rzetelności i transparentności publikowanych informacji.
   
   
4. Raportowanie według określonych, jednolitych standardów – ESRS.
   - Koniec dotychczasowej dowolności w wyborze standardów raportowania,
   - unifikacja standardu raportowania ułatwi inwestorom oraz instytucjom finansowym ich ocenę i umożliwi porównanie przedsiębiorców pod kątem działań prowadzonych w zakresie zrównoważonego rozwoju. Wpłynie to na jakość procesu podejmowania decyzji inwestycyjnych.
   
   
5. Zasada podwójnej istotności.
   - Ujawnienia na temat: istotnych oddziaływań, istotnego ryzyka i istotnych możliwości,
   - w celu ich identyfikacji niezbędne przeprowadzenie oceny podwójnej istotności, która obejmuje konieczność analizy zarówno wpływu przedsiębiorstwa na ludzi, jak i wpływu trendów społecznych i ekologicznych na jego kondycję finansową.
   
   
6. Ujawnianie informacji dotyczących należytej staranności i ryzyka dla zrównoważonego rozwoju w całym łańcuchu wartości obejmującym upstream (dostawców) i downstream (konsumentów).
   - Obowiązek identyfikowania rzeczywistego i potencjalnego negatywnego wpływu w kwestiach ESG (zwłaszcza w obszarze środowiska i ochrony praw człowieka), podejmowania działań zapobiegawczych i powstrzymywania się przed dalszym wywieraniem niekorzystnego wpływu nie tylko w swoim łańcuchu wartości, ale również ponoszenie odpowiedzialności za te kwestie w całym łańcuchu dostaw,
   - w celu ograniczenia ryzyka z tym związanego firmy będą wymagać od swoich partnerów biznesowych wdrożenia procedur i polityk zgodnych z unijnymi regulacjami z obszaru ESG.
   
   
7. Powiązanie z modelem biznesowym i strategią.
   - Spółki będą musiały wyjaśnić, w jaki sposób kwestie ESG wpływają (pozytywnie i negatywnie) na ich strategię i model biznesowy oraz czy zamierzają wprowadzić zmiany, aby łagodzić negatywny wpływ związany ze swoją działalnością.
   
   
8. Połączenie celów zarządczych z realizacją celów ESG przez Zarząd.
   - System wynagradzania uzależniony od realizacji celów zrównoważonego rozwoju, ujawnianie informacji dot. wiedzy i kompetencji Zarządu z zakresu ESG,
   - obowiązek analizowania przez osoby zarządzające kwestii dotyczących zrównoważonego rozwoju, takich jak zmiana klimatu, utrata bioróżnorodności i prawa człowieka, a także powiązania ich z możliwościami finansowymi i ryzykiem finansowym dla przedsiębiorstwa.
   
   
9. Wpływ na podmioty z łańcucha dostaw nieobjęte obowiązkiem raportowania ESG.
   - Konieczność dostarczania różnego rodzaju informacji z zakresu ESG partnerom biznesowym z łańcucha wartości wymusi na dostawcach, poddostawcach oraz wykonawcach zmiany dostosowujące również ich biznesy do wymogów dyrektywy CSRD.

Korzyści z raportowania

Jednostki, które  posiadają opracowaną i wdrożoną strategię ESG zintegrowaną ze strategią biznesową  są postrzegane przez inwestorów i podmioty finansowe za bardziej atrakcyjne i obarczone mniejszym ryzykiem. Mogą zatem liczyć na łatwiejszy dostęp do zewnętrznego finansowania  i korzystniejsze jego warunki (np. sustainability-linked loans powiązane z realizacją celów ESG oznacza dla kredytobiorcy korzyści w postaci niższej marży kredytu).

Implementacja ESG do działalności firmy może wpływać na poprawę relacji z konsumentami, wyższą wartość marki oraz lojalność klientów i stać się tym samym długoterminowym źródłem przewagi konkurencyjnej. Najnowsze badanie SEC Newgate ESG Monitor 2023 pokazuje, że 7 na 10 konsumentów na całym świecie (68%) zgadza się, że firmy powinny w bardziej przejrzysty sposób informować konsumentów i inwestorów o wynikach swoich działań w zakresie ESG, a podobna liczba (69%) oczekuje, aby informacje te były przekazywane w spójny sposób, w celu ułatwienia zrozumienia danych.

Inwestowanie w praktyki związane z ESG może przynieść korzyści w zakresie zarządzania ryzykiem. Przedsiębiorstwa, które analizują i podejmują działania w odpowiedzi na potencjalne ryzyka są lepiej przygotowane na kryzysy i nieoczekiwane wydarzenia.

Wdrożenie zasad ESG, opartych na gospodarce obiegu zamkniętego, prowadzi długoterminowo do oszczędności kosztów związanych np. z redukcją zużycia energii czy wody, a także projektowaniem zrównoważonych usług i produktów, umożliwiających pozyskanie nowych rynków i klientów.

Kryteria ESG są coraz częściej jednym z wymogów, które muszą spełnić dostawcy. Determinują możliwość nawiązania nowych kontraktów biznesowych i kontynuowanie dotychczasowych. Duże podmioty w celu ograniczenia ryzyka w łańcuchu wartości przeprowadzają ocenę swoich partnerów biznesowych pod kątem realizacji działań dotyczących przestrzegania praw człowieka czy przepisów środowiskowych.[7] Stwierdzone w ich wyniku nieprawidłowości stanowią podstawę do zerwania umowy o współpracy.

Firmom skoncentrowanym na kwestiach ESG łatwiej będzie pozyskać pracowników, którzy chętniej wybierają pracodawców odpowiedzialnych społecznie i środowiskowo. Przekłada się to na zwiększone zaangażowanie i lojalność, a tym samym wyższą efektywność i lepsze wyniki finansowe spółki.

Wyzwania dla polskich spółek związane z nowym wymogiem sprawozdawczym.

Przygotowanie do raportowania kwestii ESG wiąże się z szeregiem wyzwań, wymagających opracowania holistycznych strategii zrównoważonego rozwoju przedsiębiorstwa pozwalających na osiągnięcie pełnej zgodności z unijnymi regulacjami.

Dla wielu firm, które dotychczas nie sporządzały sprawozdania z działalności niefinansowej, będzie się to wiązało z przemodelowaniem struktury organizacyjnej, zatrudnieniem odpowiednich ekspertów, przypisaniem odpowiedzialności za poszczególne obszary ESG na poziomie członków Zarządu, zorganizowaniem procesu zbierania danych oraz ich integracją z danymi finansowymi.

Duże wyzwanie stanowi sama agregacja informacji niefinansowych rozproszonych w różnych komórkach firmy, a następnie ich przechowywanie i przetwarzanie. Może to wymagać modernizacji infrastruktury IT lub wdrożenia nowych rozwiązań technologicznych.

Skuteczna adaptacja do zmian wynikających z nowych obowiązków sprawozdawczych wymaga zdobycia odpowiedniej wiedzy i  świadomości ESG na poziomie zarządu, kadry kierowniczej i całego zespołu pracowniczego. Dostarczą one organizacji odpowiedzi na podstawowe pytania, które należy sobie zadać przystępując do realizacji wymogów dyrektywy CSRD: W jakim celu raportujemy? Jakich informacji poszukują nasi interesariusze? Które z ujawnianych obszarów są kluczowe dla naszej organizacji? Jakie działania dedykowane poszczególnym obszarom ESG zamierzamy podjąć i jak będziemy mierzyć ich efektywność?

Wszystkie opisane wyżej procesy są kapitałochłonne, czasochłonne i wymagają długoterminowego planowania. Chcąc uniknąć ryzyka niespełnienia wymogów prawnych, zerwania relacji biznesowych, obniżenia poziomu konkurencyjności, ograniczenia możliwości zewnętrznego finansowania czy utraty zaufania konsumentów, firmy powinny już dziś rozpocząć przygotowania do raportowania i budowanie odpowiedniej wiedzy i kompetencji z zakresu ESG.

Szkolenie z ESG

Zapraszamy na szkolenie Raportowanie ESG w praktyce - szkolenie online

[1] Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2022/2464 w sprawie zmiany rozporządzenia (UE) nr 537/2014, dyrektywy 2004/109/WE, dyrektywy 2006/43/WE oraz dyrektywy 2013/34/ UE w odniesieniu do sprawozdawczości przedsiębiorstw w zakresie zrównoważonego rozwoju (Dz.Urz. UE L 322/15 z 16.122022 r.).

[2] Komisja Europejska  31 lipca 2023 r. przyjęła rozporządzenie delegowane ustanawiające nowe, jednolite standardy sprawozdawczości w zakresie zrównoważonego rozwoju (ESRS), które będą stosowane już w raportach za 2024 rok.

[3] Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2020/852 z dnia 18 czerwca 2020 r. w sprawie ustanowienia ram ułatwiających zrównoważone inwestycje, zmieniające rozporządzenie (UE) 2019/2088 (Dz.Urz. UE L 198 z 22.06.2020 r.)

[4] Dyrektywa NFRD (Non-Financial Reporting Directive)  weszła w życie w 2017 r., po transpozycji do polskiej ustawy  o rachunkowości. Jest pierwszym aktem prawnym nakładającym na duże jednostki zainteresowania publicznego (JZP) –spółki giełdowe, banki, zakłady ubezpieczeń itp. – lub JZP będące spółką dominującą dużej grupy zatrudniającej ponad 500 pracowników, obowiązek publikowania rocznego sprawozdania niefinansowego zawierającego informacje i kluczowe wskaźniki wyników (KPI) dot. kwestii środowiskowych, społecznych  i pracowniczych, poszanowania praw człowieka oraz działań mającymi na celu zapobieganie przekupstwu i korupcji.

[5] Zrównoważona środowiskowo działalność to, zgodnie z art. 3 rozporządzenia 2020/852, taka która wnosi istotny wkład w realizację co najmniej jednego ze wskazanych w rozporządzeniu celów środowiskowych, nie szkodzi pozostałym celom środowiskowym, spełnia minimalne gwarancje oraz wymogi technicznych kryteriów kwalifikacji. Taksonomia klasyfikuje działalność spółek na zrównoważoną środowiskowo lub nie, przekierowując kapitał  z inwestycji szkodzących środowisku na bardziej ekologiczne alternatywy.

[6] Dane, których dostarczenia duże podmioty będą oczekiwać od swoich partnerów biznesowych będą dotyczyć głównie informacji dot. przestrzegania należytej staranności w zakresie praw człowieka i ochrony środowiska oraz danych dot. liczenia emisji CO2. Dla mniejszych podmiotów będzie się to wiązało z koniecznością dostosowania swoich struktur organizacyjnych, zdobyciem odpowiedniej wiedzy z zakresu ESG, opracowaniem polityk i procedur wewnętrznych np. kodeksu etyki, polityki środowiskowej etc.

[7] Praktyką coraz częściej stosowaną przez duże podmioty jest przeprowadzanie u swoich dostawców, poddostawców czy wykonawców audytów w zakresie przestrzegania praw człowieka i przepisów środowiskowych. Ich wyniki są następnie ujawniane w raportach zrównoważonego rozwoju.